Fęrsluflokkur: Heimspeki

Fleyg orš Helga Hóseassonar

Ķ fyrradag fór śtför Helga Hóseassonar (sem skrifaši eignarfall nafns sķns meš žremur essum "Hóseasssonar") fram og var hśn haldin į veraldlegan mįta ķ anda manngildis. 

Eftir aš hafa kynnt mér żmislegt žaš sem Helgi sagši og ritaši eru žaš eftirfarandi orš hans sem mér finnast einna best:

Ég reyni aš nota glóruna.  Ég trśi ekki žvķ sem ég get ekki fellt mig viš eša skiliš.  Ég leitast viš aš višurkenna takmörk mķn og fer ekki aš bśa til skįldskaparraušgraut ķ žaš bil sem ég ekki skil ķ tilverunni.  Trś er forkastanlegt hugtak; ég leitast viš aš mynda mér skošun į hverju og einu og haga mér samkvęmt henni.

Ķ senn eru žetta įkaflega hógvęr og rökrétt orš.  Žau lżsa einnig miklum heišarleik hans og samkvęmni.  Helgi var mašur orša sinna og lifši eftir sannfęringu sinni.  Žaš og žrautsegja hans eru mikilvęgar dygšir sem eru til eftirbreytni.  Hinn mikli barįttumašur er allur, en oršin lifa.

---

Sjį stušningsmannasķšu į Fésbókinni


Hvers vegna aš gagnrżna kukl og hindurvitni?

Ég var spuršur aš žvķ hvort aš heilažvottur sé nokkuš verri mešferš en önnur ef aš fólki lķšur vel af žvķ. 

Žaš spyrja sig margir žessa eftir aš žeir/žęr gera sér grein fyrir žvķ aš kukl og trśarbrögš (ein gerš hindurvitna) snśast ekki um sannanlega hluti, heldur ķmyndašan hugarheim.  Į fręšimįli snżst žetta um žaš hvort aš svokölluš "placebo" eša lyfleysuįhrif séu réttlętanleg eša ekki.  Er ķ lagi aš ljśga til aš nį tilętlušum įrangri ķ mešferš eša boša lķfsskošun sem byggir į trś į ķmyndašar verur? 

Svar:  Almenna sišareglan sem ég tel aš sé rétt, er aš žaš sé ekki ķ lagi aš nota lyfleysuįhrif viljandi (lygar um mešferš), en ég ętla ekki aš śtiloka aš žaš geta komiš upp įkvešin sjaldgęf neyšartilvik žar sem slķk lygi gęti veriš réttlętanleg um skamman tķma og žį er ég aušvitaš ekki aš tala um markašssetngu eša bošun slķkra lyga til hópa fólks.  Ég hef aldrei tališ mig žurfa aš beita žessu og žetta er ekki leyft skv. sišareglum lękna.  Žaš er žvķ mjög sterkt grundvallaratriši aš blekkja ekki neinn hvaš mešferšir varšar. 

Skašinn af viljandi beitingu lyfleysuįhrifa og blekkinga til aš nį įkvešnu mešferšarmarkmiši er eftirfarandi:

  1. Horft er framhjį metnašarfyllri og raunsannri mešferš
  2. Horft framhjį žvķ ķ sumum tilvikum aš žaš er engin žekkt mešferš og žvķ er ašlögun aš žeim raunveruleika seinkaš. 
  3. Mögulega skašlegt heilsu žess sem fęr kuklmešferšina.  Margar kuklmešferšir eru skašlausar žvķ aš žęr eru įn virkni (t.d. hómeópatķa) en sumar eru skašlegar beint (sveltikśrar eša notkun hęttulegra nįttśruefna) eša óbeint (fólk missir af bjargandi mešferš).
  4. Eyšilegging į žekkingu, žvķ kuklžekking breišist śt og elur į fordómum gagnvart vķsindalegri žekkingu.
  5. Eyšilegging į mannauši.  Fólk sem lęrir og svo iškar kukl er oftast žaš fólk sem er mest blekkt og žaš eyšir tķma, fé og vinnu ķ aš iška žaš aš gefa fólki "nżju fötin keisarans".  Žaš er sóun į kröftum fólks.
  6. Fjįrhagslegt tap į żmsa vegu.  Kostnašur viš aš lęra kukl og svo eyšsla fólks ķ aš kaupa gagnslausar kukllausnir.  Gagn af lyfleysuįhrifum žverra śt į stuttum tķma.  Aukinn kostnašur ķ heilbrigšiskerfinu vegna skašsemi kuklsins į heilsu fólks.  Alverst yrši ef kuklgreinar yršu teknar upp į arma hins opinbera eša studdar af tryggingasjóšum.

Fleira mętti tżna til en žetta eru ašalatrišin.  Heilmikiš hefur veriš skrifaš um lyfleysuįhrifin og stundum eru žau notuš beinlķnis til aš skaša og heita žį nocebo, sbr fólk sem hręšir lķftóruna śr fólki meš žvķ aš spį fyrir um heilsutapi hjį žvķ eša miklum nįttśruhamförum.  Svartigaldur og woodoo eru žeirrar ęttar.  Ég hvet til meiri umręšu um placebo įhrifin ķ žjóšfélaginu.

Góšar stundir!


Hiš sammannlega og hamingjan - Dalai Lama, Barack Obama, A.H. Maslow og Aristóteles

Žaš er bśiš aš vera athyglisvert aš fylgjast meš heimsókn Dalai Lama og horfa į žaš sjónvarpsefni sem bęši RŚV og Stöš 2 hafa bošiš uppį um žennan merka mann.  Hann er vel aš žeim heišri kominn sem Parķsarbśar eru nś aš veita honum.

Ķ vištali viš hann ķ žętti RŚV sagši Dalai Lama eftirfarandi (endursagt):

Ég [Dalai Lama] er ein manneskja af 6 milljöršum sem byggja jöršina.  Mitt hlutverk ķ žessari röš eDalai_Lama_RUVr:

  1. Aš öšlast innri friš og hjartahlżju.  Sżna samhygš (empathy) gagnvart öšru fólki.  Viš erum félagsverur og hamingja okkar veltur mikiš į žvķ aš gera vel viš ašra.
  2. Aš vera bśddisti.
  3. Aš rękta skyldur viš žjóš mķna, Tķbet og aš vera žjóšinni Dalai Lama.  Ef ķ framtķšinni veršur ekki žörf fyrir stofnunina Dalai Lama fyrir Tķbet žį veršur hśn lögš af, annars ekki.  Ég įkveš žaš ekki.

Žaš viršis ķ fljóti bragši aš žetta séu sjįlfsagšir hlutir, en svo er ekki og viskan ķ žessum oršum Dalai Lama felst fyrst og fremst ķ žvķ hver forgangsröš žessara atriša er.  Hann setur manneskjuna fremsta og žann mikilvęga eiginleika aš finna til samhygšar og hjartahlżju.  Leitin aš innri gildum, friš og sįtt viš ašra er mikilvęgust.  Žar į eftir koma hans eigin trśarbrögš, bśddisminn og loks skyldur hans sem Dalai Lama gagnvart Tķbet.  Hann skynjar aš staša hans er ekki endilega eilķf og sżnir žį aušmżkt og raunsęi aš hugsanlega veršur ekki embętti Dalai Lama ķ framtķšinni.  Hann setur žvķ velferš annarra fram fyrir žörfina fyrir aš višhalda žvķ embętti sem hann gegnir.  Žį sagši Dalai Lama aš mikilvęgt vęri aš lįta skynsemina rįša ķ öllu žvķ sem viš gerum.

Ķ bók sinni: "The Dalai Lama, A Policy of Kindness" Dalai Lama 1990 bls. 52, segir hann:

Ég trśi aš ķ sérhverju lagi samfélagsins - ķ fjölskyldunni, ęttinni, žjóšinni og jöršinni - sé lykillinn aš hamingjurķkari og įrangursrķkari heimi vöxtur vęntumžykjunnar. Viš žurfum ekki aš verša trśuš og viš žurfum ekki heldur aš trśa į įkvešna hugmyndafręši. Žaš eina sem žarf er aš hvert okkar žrói meš sér okkar góšu mannlegu eiginleika.

Annaš sem er slįandi (fyrir trśarleištoga), er aš hann višurkennir aš fjįrhagslegar žarfir (ytri gildi)eru ešlilegar, en į sama tķma vill brżna fyrir fólki aš žaš megi ekki vanrękja hin innri gildi, sem naušsynleg eru til aš öšlast lķfsfyllingu.  Hugsa žurfi allar įkvaršanir śt frį stóru samhengi hlutanna, ekki ašeins žeim fjįrhagslegu. 

Žetta er ķ samręmi viš žann bošskap sem Barack Obama forseti Bandarķkjanna hefur flutt, en hann talar um aš ekki žurfi einungis aš stoppa ķ fjįrlagagatiš heldur žurfi ekki sķšur aš leišrétta "samhygšarhallann" (empathy deficit) ķ heiminum.  Lykillinn aš betri heimi er aš setja okkur ķ spor annarra.  Sjį umfjöllun į barįttuvefnum change.org

Bandarķski sįlfręšingurinn Abraham Harold Maslow (1908-1970) var žekktur fyrir kenningar sķnar į sviši hśmanķskrar sįlfręši og var valinn hśmanisti įrsins įriš1967 Abraham_maslowaf Hśmanistafélagi Amerķku (Am. Hum. Assoc.).  Hans žekktasta tillegg er kenningin um žarfapżramķdann 800px-Maslow's_hierarchy_of_needs_svgsem lżsir žörfum hverrar manneskju ķ 5 stigum žar sem fyrsta skrefiš lżtur aš žörfum lķkamans fyrir fęši og vatn, annaš stigiš žörfin fyrir öryggi og hśsaskjól, žrišja stigiš žörfin fyrir įst og aš tilheyra, fjórša stigiš žörfin fyrir sérstaka viršingu og aš afreka eitthvaš, og loks fimmta stigiš aš öšlast lķfsfyllingu (self-actualization, sjįlf-raungervingu) gegnum sišferšilegan žroska, getu til sköpunar og lausnar į vandamįlum, sįtt viš stašreyndir og hugsun įn fordóma.  Mikilvęgasta žörfin sé hin fimmta, en bęši fjórša og fimmta stigiš lżsa fólki sem hugsa ekki sķšur um velferš annarra en sķna eigin.  Sķšari kennimenn hafa bent į aš žessi röšun sé ekki endilega til stašar ķ lķfi fólks, en hvaš sem žvķ lķšur, žį er žarfapżramķdi Maslows athyglisvert módel til aš skilja betur mismunandi įsigkomulag manneskjunnar og e.t.v. hvar hamingjuna er aš finna. 

Forn-Grikkir; Sókrates sagši: "Hiš órannsakaša lķf er ekki žess virši aš lifa" og Aristóteles sagši aš hin vel ķgrundaša manneskja sem ręktaši gįfur sķnar ętti mestan möguleikann į hamingju.

Ķ fjallręšunni į Jesśs aš hafa sagt aš kęrleikurinn sé trśnni meiri.  Žetta er ķ raun žaš sem Dalai Lama er aš segja, en vandi kristninnar er aš žessi orš Jesś eru ķ mótsögn viš margt annaš sem stendur ķ Biblķunni.  Ķ henni er ķtrekaš žvķ haldiš fram aš Guš sé kęrleikurinn og ašeins ķ gegnum hann sé elskan möguleg.  Martin Luther (1483-1546), fašir mótmęlendatrśarinnar sagši eitt sinn: "Tortķma skal allri skynsemi śr kristnu fólki".  Sem sagt manneskjan er ekki fęr til aš meta sjįlf hvaš sé henni fyrir bestu og allt žurfi aš skošast fyrst ķ gegnum gleraugu trśarinnar į guš.  Frjįlslyndir mótmęlendaprestar ķ dag lifa eftir kęrleiksbošinu og leyfa sér aš nota skynsemina ķ formi óyfirlżstrar manngildishyggju (t.d. Bjarni Karlson og Hjörtur Magni Jóhannsson), en biskupar į borš viš Karl Sigurbjörnson hafa įtališ manngildiš og ķ ręšu sem hann nefndi "undan eša į eftir tķmanum" og flutti ķ Hallgrķmskirkju 2. desember 2007, sagši hann:

Og žegar Guši er śthżst śr lķfi manns og mannhyggjan er sett į stall, žį verša žaš ekki frelsiš og frišurinn og lķfiš sem viš tekur, heldur helsiš og hatriš og daušinn. Žaš stašfestir öll reynsla.

Žrįtt fyrir żmis orš ķ Biblķunni žar sem kristnir eru hvattir til aš hugsa ekki, heldur treysta į Guš, vilja kristnir menn gjarnan eigna sér einum skynsemina einnig og žęr framfarir sem vķsindin og žróun félagslegs réttlętis sem įttu sér staš meš tilkomu Endurreisnarinnar (1450-1550)og Upplżsingarinnar (upp śr 1650).  Karl Sigurbjörnsson skrifaši grein žess efnis sem hann nefndi "Sigur skynseminnar" 17. október 2006 og mį lesa į tru.is įsamt fjölmörgum andsvörum, m.a. frį Steindóri Erlingssyni vķsindasagnfręšingi.  Žessari eignun ķslensku lśtersku kirkjunnar į sögulegum įhrifum og sišferšisgildum, sér m.a. merki ķ śtlistun fagsins "Kristinfręši, sišfręši og trśarbragšafręši" ķ ašalnįmsskrį grunnskólanna frį 2007, žvķ žar stendur ķ inngangi fagsins (bls. 5) (og į bls. 7 ķ inngangi nśgildandi ašalnįmskrįr frį 14. febrśar 2009):

Mikilvęgur žįttur uppeldismótunarinnar er sišgęšisuppeldiš. Sérhvert žjóšfélag byggist į įkvešnum grundvallargildum. Skólanum er ętlaš aš mišla slķkum gildum. Ķ ķslensku samfélagi eiga žessi gildi sér kristnar rętur. Nęgir žar aš nefna viršingu einstaklingsins fyrir sjįlfum sér og öšrum, fyrir mannréttindum og helgi mannlegs lķfs, umhverfinu og öllu lķfi.

Takiš eftir aš engar ašrar rętur grundvallargildanna eru nefndar, svo sem įsatrśin og  manngildishyggjan (eša mannhyggjan), en hin sķšarnefnda braut smįm saman aftur valdakerfi konunga og biskupa og įtti mestan žįtt ķ žvķ aš réttindi einstaklinga, hinna almennu borgara fengu aš lķta dagsins ljós.  Į sķšu ķslensku wikipediunnar um Endurreisnartķmann mį sjį eftirfarandi umsögn um mannhyggjuna (hśmanismann):

Ein mikilvęgasta heimspeki tķmabilsins var mannhyggjan eša „hśmanisminn“ sem fólst ķ aukinni įherslu į mannlķfiš ķ staš žess aš įlķta heiminn fyrst og fremst įfanga į leiš til handanlķfs kristninnar.

Dalai Lama sagši aš öll trśarbrögš heimsins hafi ķ sér möguleika į žvķ aš gefa af sér innri friš, en vęntanlega gerist žaš ekki nema aš hiš sammannlega, samhygšin og hjartahlżjan sé sett ķ fyrsta sętiš. 

Jįkvęšni Dalai Lama er ašdįunarverš og eflaust mį finna sannleikskorn ķ žessari tślkun hans į trśarbrögšunum, en žvķ mišur er žaš įlķka markvisst aš nota heybagga til aš reka nišur nagla ķ vegg, eins og aš styšjast viš trśarbrögš ķ sišręnni įkvöršunartöku, sérstaklega žeirrar flóknu į sviši stjórnmįla, heilbrigšismįla, višskipta, alžjóšasamskipta og laga- og réttarkerfis.  Baggi hins óžarfa og óheilbrigša ķ stóru trśarbrögšum heimsins er žaš stór aš hinn sammannlegi kjarni samhygšar og velvilja mannkynsins veršur oft śtundan ķ įkvöršunartöku trśašra žrįtt fyrir góšan įsetning. (T.d. vanžóknun pįfa į notkun getnašarvarna).

Af öllu žessu fólki mį draga žann einfalda og įhrifamikla lęrdóm aš hin hugsandi manneskja (sbr. homo sapiens), sem metur samhygš og velvilja gagnvart samferšarfólki sķnu į jöršinni, ęšst allra gilda, sé sś sem lķklegust er til aš verša hamingjusöm og stušla um leiš aš hamingju annarra. Hamingjan er lykillinn aš friši og velferš (ķ vķšasta skilningi žess oršs) ķ heiminum og žvķ žurfum viš öll aš lķta įbyrgum augum til žess sem Dalai Lama setur fremst ķ forgangsröšunina. 


mbl.is Dalai Lama heišrašur ķ Parķs
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband