Bloggfęrslur mįnašarins, jśnķ 2009

Orš merkra kvenna til varnar skynseminni

Ķ sķšustu bloggfęrslu minni birti ég tilvitnanir nokkurra manna af tegundunni karl og var žaš algert slys aš birta eftir žį eina žvķ heimildir mķnar voru trošfullar af oršum žessara testósterón hlöšnu fyrirbęra.  Nś bęti ég fyrir žetta og birti nokkrar tilvitnanir merkra kvenna til varnar skynseminni.  Konur eru jś hryggsśla samfélagsins, žvķ žęr kunna aš tengja okkur öll saman yfir öšru en ķžróttum og bjór.  ;-)

Helen Keller (1880-1968) hin dįša barįttukona sem baršist til mennta og žjóšfélagslegra umbóta žrįtt fyrir blindu sķna, sagši:

Žaš er margt ķ Biblķunni sem hver einasta ešlisįvķsun tilveru minnar rķs upp į móti, svo sterkt aš žaš er meš mikilli eftirsjį aš ég fann mig knśna til aš lesa hana alla frį upphafi til enda.  Ég tel ekki aš sį fróšleikur sem ég hef fengiš frį henni bęti fyrir žau óhuggulegu hluti ķ smįatrišum sem hśn hefur neytt mig til aš leiša hugann aš.

Leikkonan og óskarsveršlaunahafinn Whoopi Goldberg sagši:

Trśarbrögš hafa gert meira til aš liša ķ sundur mennskuna en nokkuš annaš

Leikkonan Gypsy Rose Lee (1911-1970) sagši ķ skemmtilegri myndlķkingu:

Iškun bęna er eins ruggustóll - hśn tryggir aš žś hafir nóg fyrir stafni, en kemur žér ekki į neinn įfangastaš.

Ein mesta barįttukona sögunnar fyrir réttindum kvenna,  Elisabeth Cady Stanton (1815-1902)sagši:

Hamingjusamasta fólkiš sem ég hef žekkt er žaš sem hugar ekki aš eigin sįl, heldur gerši allt hvaš žaš gat til aš létta undir vesęld annarra.

Rithöfundurinn Susan Jacoby (1945-) skrifaši:

Ég trśi žvķ aš žaš sé skylda okkar aš bęta lķfiš žvķ aš žaš er skylda okkar viš hvort annaš sem manneskjur, en ekki ķ tengslum viš veršlaun eilķfšarlķfs eša refsingu vķtisvistar. 

Kvenréttindakonan Margaret Sanger ritaši žessi kjörorš į kvenréttindablaš hennar "The Woman Rebel" (Uppreisnarkonan). 

Engir Gušir, engir žręlahaldarar! [No Gods, No Masters!]

Upphaflega sįust žau į mótmęlendaskilti išnverkamanna ķ verkamannafélaginu Industrial Workers of the World (IWW), ķ verkfallsgöngu ķ borginni Lawrence ķ Massachusetts fylki BNA įriš 1912 og voru ķ heild svona:

Rķsiš upp!!! žręlar heimsins!!! Enginn Guš! Enginn žręlahaldari! Einn fyrir alla og allir fyrir einn!

Skįldkonan George Eliot (Mary Anne Evans 1819-1880) var snemma sjįlfstęš sem barn og neitaši aš fara meš gušhręddri fjölskyldu sinni ķ kirkjuferšir.  Hśn hafši agnostķska afstöšu til trśar og vegna žess var henni neitaš um aš vera grafin ķ "Skįldahorni Westminster Abbey" kirkjugaršsins.   Hśn sagši:

Guš, ódaušleiki og skylda - hversu óhugsandi hiš fyrsta, hversu ótrślegt hiš nęsta og hversu ófrįvķkjanlegt og algert hiš sķšasta.

Žaš er ekki śr vegi aš enda į skörungnum, rithöfundinum og listfrömušnum Gertrude Stein (1874-1946) (sem ég lęrši um ķ Prisma nįmi Bifrastar og LHĶ nżlega) en hśn hafši sinn sérstaka ritstķl og hśmor.  Ég bżst viš aš hśn hafi veriš aš hugleiša žaš sama og vinur minn Kristinn Theódórsson var aš blogga um nżlega žegar hśn sagši:

Žaš er ekkert svar.  Žaš veršur ekki neitt svar.  Žaš hefur aldrei veriš svar.  Žaš er svariš. 

Žetta er alveg yndislegt.

Hafiš žaš gott - Svanur

 

 


Nokkrar tilvitnanir til heišurs skynseminni

Žaš er gott aš orna sér stundum viš hnyttin eša skörp orš fólks sem vissi hvaš žaš söng, ekki sķst nś į tķmum žegar žrįtt fyrir allt upplżsingaflęšiš, vaša hindurvitnin og sjįlfsblekkingarnar um allt.  Hér fara nokkrar tilvitninar ķ merka menn sögunnar.

Thomas Jefferson, 3. forseti Bandarķkjanna er ķ miklu uppįhaldi hjį mér.  Hann skrifaši ķ bréfi einu til yngri manns sem hann var aš gefa rįšleggingar:

Meš djörfung skaltu draga ķ efa jafnvel tilveru gušs; žvķ ef slķkur er til, žį hlżtur hann aš halda ķ heišri notkun skynseminnar, frekar en aš blinda hana meš ótta.

Rithöfundurinn George Bernard Shaw skrifaši:

Sś stašreynd aš hinn trśaši sé hamingjusamari en efahyggjumašurinn er engu nęr lagi en sś stašreynd aš drukkinn mašur er hamingjusamari en sį allsgįši.

Stęršfręšingurin, heimspekingurinn, sagnfręšingurinn og nóbelsveršlaunahafinn Bertrand Russell sagši:

Eftirsóknarveršur er ekki viljinn til aš trśa, heldur löngunin til aš finna śt um hlutina, sem er alger andstęša žess.

Hér er eitt snoturt frį Charles Darwin, sem įtti 200 įra fęšingarafmęli fyrr į įrinu:

Ég get ekki sannfęrt sjįlfan mig um aš góšviljašur og almįttśgur Guš hefši meš hönnun skapaš ... žaš aš kettir skuli leika sér aš mśsum.

Rokkarinn kunni og hįšfuglinn Frank Zappa sagši:

Munurinn į trśarbrögšum (religions) og sértrśarsöfnušum (cults) ręšst af žvķ hversu miklar fasteignir žeir eiga.

Ég gef svo Benjamin Franklin einum af "landsfešrum" Bandarķkjanna, sķšasta oršiš:

Eina leišin til aš opna augun fyrir trś er aš loka augum skynseminnar

 

Góšar stundir!

Svanur


Af EES, IceSave reikningum og įbyrgš

Jón Baldvin Hannibalsson skrifaši į dögunum įgętis grein um žann fjįrglęfraleik sem IceSave ęvintżriš var og setur hlutina ķ įkvešiš samhengi - samhengi viš fjįrmįlaglępamenn sem nś sitja fyrir dómstólum ķ Bandarķkjunum. 

Ég er langt kominn meš lestur bókarinnar "Sofandi aš feigšarósi" eftir Ólaf Arnarson og męli ég hiklaust meš lestri hennar.  Af žeim upplżsingum sem žar eru og žvķ sem ég hef fengiš annars stašar frį žį er žaš ljóst aš IceSave innlįnsreikningarnir voru bara hįlmstrį sem nįši ekki aš bjarga Landsbankanum frį žeim offjįrfestingum sem hann var kominn ķ.  Višskiptamódel hans virkaši vel ķ gnęgš lausafjįrs en jafn illa ķ lausafjįrskreppu sem hafši skolliš į upp śr byrjun įrs 2005. 

Davķš Oddsson seldi bankann mönnum sem kunnu aš reka fjįrfestingarfélag, en ekki višskiptabanka sem į endanum vęri uppį įbyrgš žjóšarinnar kominn.  Ķ staš erlendrar žekkingar inn ķ landiš fékkst ašeins ķslensk tilraunamennska ķ śtrįs žegar stęrsti banki landsins var einkavęddur meš žvķ aš selja hann Ķslendingum en ekki erlendum ašilum ķ bland viš dreifša ķslensks eignaašild. 

Meš EES samningnum sem JBH og Davķš höfšu tryggt landinu sköpušust skilyrši til aš hreyfa fjįrmagn og afla sér menntunar og starfa um alla Vestur-Evrópu.  Žaš var var og er mikils virši.  EES samningurinn veitti frelsi, en er ekki orsök žess glapręšis sem fjįrfestingarbankarnir leiddust śt ķ.  Žaš er įlķka vitlaust aš segja aš žaš aš veita žręl frelsi sé hiš sama og gera hann aš glępamanni, geri hann svo eitthvaš af sér.  Frelsiš gerir žaš aš verkum aš viš berum įbyrgš į žvķ sem viš gerum, en žaš er svo sišferšisžroskinn og sišferšisžrekiš sem segir til um žaš hvort aš frelsiš sé nżtt til góšra eša slęmra hluta.  Įsakanir sumra į blogginu og athugasemdum viš grein Jóns Baldvins Hannibalssonar um aš hann beri įbyrgš į hruninu meš žvķ aš hafa veriš forvķgismašur žess aš Ķsland geršist ašili aš EES er žvķ alger rökleysa.

Žaš eru fyrst og fremst fjįrfestarnir sem bera įbyrgšina žó ekki beri žess merki eftir hruniš.  Eftirlits- og taumhaldsskylda stjórnvalda er einnig réttmętt skotmark gagnrżni, sérstaklega eftir aš skżrslur hagfręšinga og stofnana bįru žess merki aš stormur vęri ķ ašsigi.  Reynsluleysi og afneitun rįšamanna įsamt žvķ aš į lokastigunum fékk stjórnarformašur Sešlabankans aš vaša yfir allt meš sķnum valdhroka og óvarkįrni, setti svo punktinn yfir i-iš.  Tilraunin stóra hafši misheppnast og žjóšin žurfti nś aš blęša fyrir sukkveisluna hrikalegu.  Veršum viš aš borga? Jį, hvort sem okkur lķkar betur eša verr.  Viš veršum öll aš bera byršarnar.  Hlutverk stjórnvalda er einfaldlega aš reyna aš jafna žęr yfir į sem flest bök og aš enginn sleppi viš aš taka įbyrgš.  Einfalt hugtak en verulega flókiš ķ framkvęmd.


Hiš sammannlega og hamingjan - Dalai Lama, Barack Obama, A.H. Maslow og Aristóteles

Žaš er bśiš aš vera athyglisvert aš fylgjast meš heimsókn Dalai Lama og horfa į žaš sjónvarpsefni sem bęši RŚV og Stöš 2 hafa bošiš uppį um žennan merka mann.  Hann er vel aš žeim heišri kominn sem Parķsarbśar eru nś aš veita honum.

Ķ vištali viš hann ķ žętti RŚV sagši Dalai Lama eftirfarandi (endursagt):

Ég [Dalai Lama] er ein manneskja af 6 milljöršum sem byggja jöršina.  Mitt hlutverk ķ žessari röš eDalai_Lama_RUVr:

  1. Aš öšlast innri friš og hjartahlżju.  Sżna samhygš (empathy) gagnvart öšru fólki.  Viš erum félagsverur og hamingja okkar veltur mikiš į žvķ aš gera vel viš ašra.
  2. Aš vera bśddisti.
  3. Aš rękta skyldur viš žjóš mķna, Tķbet og aš vera žjóšinni Dalai Lama.  Ef ķ framtķšinni veršur ekki žörf fyrir stofnunina Dalai Lama fyrir Tķbet žį veršur hśn lögš af, annars ekki.  Ég įkveš žaš ekki.

Žaš viršis ķ fljóti bragši aš žetta séu sjįlfsagšir hlutir, en svo er ekki og viskan ķ žessum oršum Dalai Lama felst fyrst og fremst ķ žvķ hver forgangsröš žessara atriša er.  Hann setur manneskjuna fremsta og žann mikilvęga eiginleika aš finna til samhygšar og hjartahlżju.  Leitin aš innri gildum, friš og sįtt viš ašra er mikilvęgust.  Žar į eftir koma hans eigin trśarbrögš, bśddisminn og loks skyldur hans sem Dalai Lama gagnvart Tķbet.  Hann skynjar aš staša hans er ekki endilega eilķf og sżnir žį aušmżkt og raunsęi aš hugsanlega veršur ekki embętti Dalai Lama ķ framtķšinni.  Hann setur žvķ velferš annarra fram fyrir žörfina fyrir aš višhalda žvķ embętti sem hann gegnir.  Žį sagši Dalai Lama aš mikilvęgt vęri aš lįta skynsemina rįša ķ öllu žvķ sem viš gerum.

Ķ bók sinni: "The Dalai Lama, A Policy of Kindness" Dalai Lama 1990 bls. 52, segir hann:

Ég trśi aš ķ sérhverju lagi samfélagsins - ķ fjölskyldunni, ęttinni, žjóšinni og jöršinni - sé lykillinn aš hamingjurķkari og įrangursrķkari heimi vöxtur vęntumžykjunnar. Viš žurfum ekki aš verša trśuš og viš žurfum ekki heldur aš trśa į įkvešna hugmyndafręši. Žaš eina sem žarf er aš hvert okkar žrói meš sér okkar góšu mannlegu eiginleika.

Annaš sem er slįandi (fyrir trśarleištoga), er aš hann višurkennir aš fjįrhagslegar žarfir (ytri gildi)eru ešlilegar, en į sama tķma vill brżna fyrir fólki aš žaš megi ekki vanrękja hin innri gildi, sem naušsynleg eru til aš öšlast lķfsfyllingu.  Hugsa žurfi allar įkvaršanir śt frį stóru samhengi hlutanna, ekki ašeins žeim fjįrhagslegu. 

Žetta er ķ samręmi viš žann bošskap sem Barack Obama forseti Bandarķkjanna hefur flutt, en hann talar um aš ekki žurfi einungis aš stoppa ķ fjįrlagagatiš heldur žurfi ekki sķšur aš leišrétta "samhygšarhallann" (empathy deficit) ķ heiminum.  Lykillinn aš betri heimi er aš setja okkur ķ spor annarra.  Sjį umfjöllun į barįttuvefnum change.org

Bandarķski sįlfręšingurinn Abraham Harold Maslow (1908-1970) var žekktur fyrir kenningar sķnar į sviši hśmanķskrar sįlfręši og var valinn hśmanisti įrsins įriš1967 Abraham_maslowaf Hśmanistafélagi Amerķku (Am. Hum. Assoc.).  Hans žekktasta tillegg er kenningin um žarfapżramķdann 800px-Maslow's_hierarchy_of_needs_svgsem lżsir žörfum hverrar manneskju ķ 5 stigum žar sem fyrsta skrefiš lżtur aš žörfum lķkamans fyrir fęši og vatn, annaš stigiš žörfin fyrir öryggi og hśsaskjól, žrišja stigiš žörfin fyrir įst og aš tilheyra, fjórša stigiš žörfin fyrir sérstaka viršingu og aš afreka eitthvaš, og loks fimmta stigiš aš öšlast lķfsfyllingu (self-actualization, sjįlf-raungervingu) gegnum sišferšilegan žroska, getu til sköpunar og lausnar į vandamįlum, sįtt viš stašreyndir og hugsun įn fordóma.  Mikilvęgasta žörfin sé hin fimmta, en bęši fjórša og fimmta stigiš lżsa fólki sem hugsa ekki sķšur um velferš annarra en sķna eigin.  Sķšari kennimenn hafa bent į aš žessi röšun sé ekki endilega til stašar ķ lķfi fólks, en hvaš sem žvķ lķšur, žį er žarfapżramķdi Maslows athyglisvert módel til aš skilja betur mismunandi įsigkomulag manneskjunnar og e.t.v. hvar hamingjuna er aš finna. 

Forn-Grikkir; Sókrates sagši: "Hiš órannsakaša lķf er ekki žess virši aš lifa" og Aristóteles sagši aš hin vel ķgrundaša manneskja sem ręktaši gįfur sķnar ętti mestan möguleikann į hamingju.

Ķ fjallręšunni į Jesśs aš hafa sagt aš kęrleikurinn sé trśnni meiri.  Žetta er ķ raun žaš sem Dalai Lama er aš segja, en vandi kristninnar er aš žessi orš Jesś eru ķ mótsögn viš margt annaš sem stendur ķ Biblķunni.  Ķ henni er ķtrekaš žvķ haldiš fram aš Guš sé kęrleikurinn og ašeins ķ gegnum hann sé elskan möguleg.  Martin Luther (1483-1546), fašir mótmęlendatrśarinnar sagši eitt sinn: "Tortķma skal allri skynsemi śr kristnu fólki".  Sem sagt manneskjan er ekki fęr til aš meta sjįlf hvaš sé henni fyrir bestu og allt žurfi aš skošast fyrst ķ gegnum gleraugu trśarinnar į guš.  Frjįlslyndir mótmęlendaprestar ķ dag lifa eftir kęrleiksbošinu og leyfa sér aš nota skynsemina ķ formi óyfirlżstrar manngildishyggju (t.d. Bjarni Karlson og Hjörtur Magni Jóhannsson), en biskupar į borš viš Karl Sigurbjörnson hafa įtališ manngildiš og ķ ręšu sem hann nefndi "undan eša į eftir tķmanum" og flutti ķ Hallgrķmskirkju 2. desember 2007, sagši hann:

Og žegar Guši er śthżst śr lķfi manns og mannhyggjan er sett į stall, žį verša žaš ekki frelsiš og frišurinn og lķfiš sem viš tekur, heldur helsiš og hatriš og daušinn. Žaš stašfestir öll reynsla.

Žrįtt fyrir żmis orš ķ Biblķunni žar sem kristnir eru hvattir til aš hugsa ekki, heldur treysta į Guš, vilja kristnir menn gjarnan eigna sér einum skynsemina einnig og žęr framfarir sem vķsindin og žróun félagslegs réttlętis sem įttu sér staš meš tilkomu Endurreisnarinnar (1450-1550)og Upplżsingarinnar (upp śr 1650).  Karl Sigurbjörnsson skrifaši grein žess efnis sem hann nefndi "Sigur skynseminnar" 17. október 2006 og mį lesa į tru.is įsamt fjölmörgum andsvörum, m.a. frį Steindóri Erlingssyni vķsindasagnfręšingi.  Žessari eignun ķslensku lśtersku kirkjunnar į sögulegum įhrifum og sišferšisgildum, sér m.a. merki ķ śtlistun fagsins "Kristinfręši, sišfręši og trśarbragšafręši" ķ ašalnįmsskrį grunnskólanna frį 2007, žvķ žar stendur ķ inngangi fagsins (bls. 5) (og į bls. 7 ķ inngangi nśgildandi ašalnįmskrįr frį 14. febrśar 2009):

Mikilvęgur žįttur uppeldismótunarinnar er sišgęšisuppeldiš. Sérhvert žjóšfélag byggist į įkvešnum grundvallargildum. Skólanum er ętlaš aš mišla slķkum gildum. Ķ ķslensku samfélagi eiga žessi gildi sér kristnar rętur. Nęgir žar aš nefna viršingu einstaklingsins fyrir sjįlfum sér og öšrum, fyrir mannréttindum og helgi mannlegs lķfs, umhverfinu og öllu lķfi.

Takiš eftir aš engar ašrar rętur grundvallargildanna eru nefndar, svo sem įsatrśin og  manngildishyggjan (eša mannhyggjan), en hin sķšarnefnda braut smįm saman aftur valdakerfi konunga og biskupa og įtti mestan žįtt ķ žvķ aš réttindi einstaklinga, hinna almennu borgara fengu aš lķta dagsins ljós.  Į sķšu ķslensku wikipediunnar um Endurreisnartķmann mį sjį eftirfarandi umsögn um mannhyggjuna (hśmanismann):

Ein mikilvęgasta heimspeki tķmabilsins var mannhyggjan eša „hśmanisminn“ sem fólst ķ aukinni įherslu į mannlķfiš ķ staš žess aš įlķta heiminn fyrst og fremst įfanga į leiš til handanlķfs kristninnar.

Dalai Lama sagši aš öll trśarbrögš heimsins hafi ķ sér möguleika į žvķ aš gefa af sér innri friš, en vęntanlega gerist žaš ekki nema aš hiš sammannlega, samhygšin og hjartahlżjan sé sett ķ fyrsta sętiš. 

Jįkvęšni Dalai Lama er ašdįunarverš og eflaust mį finna sannleikskorn ķ žessari tślkun hans į trśarbrögšunum, en žvķ mišur er žaš įlķka markvisst aš nota heybagga til aš reka nišur nagla ķ vegg, eins og aš styšjast viš trśarbrögš ķ sišręnni įkvöršunartöku, sérstaklega žeirrar flóknu į sviši stjórnmįla, heilbrigšismįla, višskipta, alžjóšasamskipta og laga- og réttarkerfis.  Baggi hins óžarfa og óheilbrigša ķ stóru trśarbrögšum heimsins er žaš stór aš hinn sammannlegi kjarni samhygšar og velvilja mannkynsins veršur oft śtundan ķ įkvöršunartöku trśašra žrįtt fyrir góšan įsetning. (T.d. vanžóknun pįfa į notkun getnašarvarna).

Af öllu žessu fólki mį draga žann einfalda og įhrifamikla lęrdóm aš hin hugsandi manneskja (sbr. homo sapiens), sem metur samhygš og velvilja gagnvart samferšarfólki sķnu į jöršinni, ęšst allra gilda, sé sś sem lķklegust er til aš verša hamingjusöm og stušla um leiš aš hamingju annarra. Hamingjan er lykillinn aš friši og velferš (ķ vķšasta skilningi žess oršs) ķ heiminum og žvķ žurfum viš öll aš lķta įbyrgum augum til žess sem Dalai Lama setur fremst ķ forgangsröšunina. 


mbl.is Dalai Lama heišrašur ķ Parķs
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband